سرپرسى سايكس ( مترجم : سيد محمد تقى فخر داعى گيلانى )
مقدمه 16
تاريخ ايران ( فارسى )
شرقى و جنوبى ايران موفق نگرديده و از طرفى موقعيت و رتبهء رسمى نويسنده « 1 » بهترين وسيله براى ملاقات طبقهء منورهء اهالى و كسب اطلاعاتى بوده است كه خود اين نعمت كمتر نصيب ديگر سياحان رجى مىشود . با اينهمه ، همواره بايد در نظر داشت كه وى يكى از كارگزاران دولت انگليس در ايران بوده و همين امر ، در تحليلهاى وى ، تأثيراتى به سود دولت مربوطه داشته است . تجزيه و تحليل كتاب حاضر و شرح مطالب و مسائل مندرجه و اظهارنظر در هر يك از حوصلهء ما خارج است . چه يك كتاب بدين قطورى و درعينحال مهم كه در آن از تاريخ پر از حوادث هزار و سيصد سالهء اخير ايران مفصلا بحث و تحقيق شده چگونه با ضيق مجال و كمى سرمايه ميتوان از عهدهء آن بيرون آمد . علهذا اين قسمت را بعهدهء خوانندگان محقق ميگذارم و ميروم براى روشن شدن ذهن قارئين گرامى كلمهاى چند در پيرامون كتاب بعرض ميرسانم : بايد دانست كه كتاب داراى خصوصيات و مزايائى است كه از جمله يكى روش نگارش و رعايت اسلوب جديد تاريخنويسى است . توضيح اينكه مؤلف در شرح احوال سلاطين و وضع دربارها از شرح و بسطهاى زياد يا ذكر افسانه و خطابههاى تاريخى و امثال آن حتى الامكان احتراز نموده و در نقل وقايع و حوادث كه غالبا آنها را مورخين پشت سر يكديگر قطار كردهاند بذكر وقايع برجسته و حوادث مهم پرداخته و سخن اينجاست كه آنها را همچنانكه وظيفهء اساسى مورخ است تلخيص مىكند و نيز در موارد كثيره نظر به جنبهء عملى تاريخ خواسته بين حوادث ايجاد رابطهء معنوى نمايد و اما حوادث مهم جنگى و ميدانهاى نبرد را او چون خود متخصص در فن نظام و جنگ آزموده است بر خلاف غالب تاريخنويسان ما كه به جزئيات نپرداختهاند اكثرا تشريح نموده آئين صفآرائى ، تدابير نظامى ، طرز حملات و استعمال نوع اسلحه و آلات حرب و غيره را به تفصيل نگاشته ، عوامل و جهات غلبه و شكست را در نظر خواننده ظاهر و مجسم ميسازد .
--> ( 1 ) - سرپرسى سايكس چندين سال در خراسان و كرمان سركنسول بود و نيز در بلوچستان و سيستان بطورى كه در مقدمهء جلد اول ذكر شد تصدى مشاغل مهم و عالى داشتهاند .